Koolhydraten kunnen worden onderverdeeld in meervoudige – oftewel langzame – koolhydraten en enkelvoudige – oftewel snelle – koolhydraten (suikers).

Suikers komen van nature voor in gezonde producten, zoals fruit. In fruit zitten deze suikers samen met vezels, water, antioxidanten, vitaminen, mineralen en andere voedingsstoffen. Hierdoor worden ze geleidelijker aan de bloedbaan afgegeven.

Dit verschilt van zoete snacks met toegevoegde suikers en van vruchtensap. Vruchtensap bevat aanzienlijk minder vezels en andere voedingsstoffen dan een stuk fruit, maar nog altijd veel suiker. Daarom zijn deze producten minder gezond.

Snelle suikers zorgen ervoor dat de bloedsuikerspiegel snel stijgt en vaak daarna nog sneller daalt. Dit kan leiden tot vermoeidheid en een grotere behoefte aan suiker. Regelmatige consumptie van producten met veel toegevoegde suikers verhoogt bovendien het risico op diabetes type 2, overgewicht, tandbederf en een verminderde weerstand.

Toegevoegde suikers zijn de grootste boosdoeners als het om suiker gaat. Producten waaraan suiker is toegevoegd, zoals snoep en frisdrank, kun je daarom het beste zoveel mogelijk beperken.

Zoals de naam al doet vermoeden, voegen fabrikanten deze suikers aan producten toe. Vaak gaat het om producten die verder weinig tot geen gezonde voedingsstoffen bevatten. Een hoge inname van suiker, vooral via frisdranken en vruchtensappen, kan bijdragen aan vetvorming in de lever en aan de opslag van buikvet.

Ook veel kant-en-klare producten uit een potje, pakje of zakje bevatten verrassend veel suiker. Controleer daarnaast altijd het etiket van lightproducten met minder vet. Om het smaakverlies door een lager vetgehalte te compenseren, voegen fabrikanten vaak extra suiker toe. Daardoor zijn deze producten soms minder gezond dan ze op het eerste gezicht lijken.

Toegevoegde suikers komen onder meer voor in koek, snoep, gebak, ketchup, andere sauzen en dressings, magere yoghurt met een smaakje en appelmoes. Op het etiket worden deze suikers niet altijd onder dezelfde naam vermeld. Let daarom ook op benamingen als glucosestroop, dextrose, fructose, lactose, honing, ahornsiroop en kandij.

Er is veel te doen over vruchtensap en vruchtendrank. Ze klinken gezond, waardoor we er al snel te veel van drinken. Zoals we eerder hebben uitgelegd, komen suikers uit dranken snel in het bloed terecht. Daardoor zijn ze vaak nog ongunstiger dan suiker in vaste voedingsmiddelen.

Wie veel vruchtensap drinkt, heeft door het hoge suikergehalte een grotere kans op overgewicht en diabetes type 2. Dat is opvallend, omdat vruchtensap vaak als een gezonde keuze wordt gezien. Toch is een glas versgeperst vruchtensap lang niet zo gezond als een stuk fruit. Tijdens het persen gaan namelijk veel vezels verloren. Bovendien bevat heel fruit doorgaans meer vitamines en andere voedingsstoffen. Twee porties fruit per dag leveren daarom meer vezels en voedingsstoffen dan twee glazen vruchtensap.

Vruchtensap is wel een betere keuze dan vruchtendrank. Vruchtensap bestaat voor 100% uit fruit en mag geen toegevoegde suikers of zoetstoffen bevatten. Vruchtendrank wordt gemaakt van vruchtensap en water en kan wél toegevoegde suikers, zoetstoffen en aroma’s bevatten.

Cholesterol is een vetachtige stof die in kleine deeltjes in het lichaam voorkomt. Deze deeltjes zijn omgeven door een laagje eiwit, waardoor cholesterol via het bloed kan worden vervoerd. Het grootste deel van het cholesterol wordt aangemaakt door de lever. Ook de bijnieren en darmen produceren cholesterol. Daarnaast krijgen we cholesterol binnen via onze voeding.

Cholesterol is een belangrijke bouwstof voor lichaamscellen en speelt een rol bij de aanmaak van gal en vitamine D. Er zijn twee soorten cholesterol: het ‘goede’ HDL-cholesterol en het ‘slechte’ LDL-cholesterol. HDL-cholesterol helpt om LDL-cholesterol uit de bloedvaten af te voeren.

LDL-cholesterol kan zich ophopen aan de wanden van bloedvaten, vooral wanneer deze beschadigd zijn door bijvoorbeeld roken, een hoge bloeddruk of ouderdom. Een te hoog LDL-cholesterolgehalte verhoogt het risico op hart- en vaatziekten, zoals een hartinfarct. Ook kan een teveel aan cholesterol in de gal de kans op galstenen vergroten.

Ongezonde voeding kan op korte termijn klachten veroorzaken, zoals vermoeidheid, weinig energie, concentratieproblemen en moeite met helder denken. Ook kunnen stemmingswisselingen, een opgejaagd gevoel, prikkelbaarheid en een kort lontje optreden. Op de lange termijn vergroot een ongezond voedingspatroon het risico op onder andere hoge bloeddruk, overgewicht, diabetes, hart- en vaatziekten en bepaalde vormen van kanker.

De bloeddruk ontstaat doordat de hartspier zich afwisselend samentrekt en ontspant. Wanneer het hart samentrekt, is de druk in de bloedvaten het hoogst. Dit noemen we de bovendruk. Wanneer het hart ontspant, is de druk het laagst: de onderdruk. Een normale bloeddruk is lager dan 120/80 mmHg, waarbij 120 de bovendruk en 80 de onderdruk aangeeft. Een bloeddruk tussen 120/80 en 139/89 mmHg wordt beschouwd als verhoogd. Van hoge bloeddruk is sprake wanneer de waarde bij herhaalde metingen hoger is dan 140/90 mmHg. Bij mensen ouder dan 60 jaar wordt vaak een grenswaarde van 160/90 mmHg gehanteerd. Een sterk verhoogde bloeddruk kan klachten veroorzaken, zoals hoofdpijn, duizeligheid en neusbloedingen.

Een veelvoorkomende aandoening is een herseninfarct. Hierbij raakt een bloedvat in de hersenen verstopt, bijvoorbeeld door een bloedpropje, slagaderverkalking of een combinatie van beide. Als een bloedvat in de hersenen lekt of scheurt, spreken we van een hersenbloeding. Een ongezond voedingspatroon en een ongezonde leefstijl vergroten de kans op deze aandoeningen. Belangrijke risicofactoren zijn hoge bloeddruk, een hoog cholesterolgehalte, diabetes, overgewicht, hartritmestoornissen, onvoldoende beweging en roken. Hoge bloeddruk komt vaker voor bij mensen ouder dan veertig jaar, mensen met overgewicht of obesitas, rokers, mensen die veel alcohol drinken en mensen die langdurig stress ervaren.

Ook een hartinfarct komt veel voor. Dit ontstaat meestal door een verstopping in de kransslagaders: de bloedvaten die de hartspier van zuurstof voorzien. Zo'n verstopping ontstaat wanneer stoffen zoals cholesterol, vetdeeltjes en ontstekingscellen zich ophopen in de vaatwand. Dit proces heet slagaderverkalking. Hierdoor wordt het bloedvat steeds nauwer, waardoor de bloedtoevoer naar het hart uiteindelijk kan worden geblokkeerd. De risicofactoren voor een hartinfarct zijn grotendeels dezelfde als die voor een herseninfarct.